Gepubliceerd op 26 mei 2025

40 Jaar herdenking sloop fabrieksschoorsteen zuivelfabriek Salland in Hardenberg

Op 24 mei 2025 was het precies 40 geleden dat de fabrieksschoorsteen van de zuivelfabriek ”Salland” in  Hardenberg werd gesloopt. Dat gebeurde in de ‘achtertuin’ van Arjan Barnard, op de locatie van de voormalige fabriek. Vanaf dat moment begon Arjan met zijn onderzoek naar schoorstenen, later als voorzitter van STIF, de Stichting Fabrieksschoorstenen. Van de ruim 10.000 gebouwde fabrieksschoorstenen resteren er in Nederland nu nog maar ca. 600.

Over de laatste, niet meer aanwezige fabrieksschoorsteen in Hardenberg

De schoorsteen van de ”Salland” fabriek werd in 1985 niet opgeblazen, maar werd gesloopt via de klassieke methode door enkele lagen steen weg te kappen en de ruimte op te vullen met houtblokken. Door middel van het in brand steken van het hout, verdween de steun en viel de e schoorsteen ter aarde. Daar werd nog over gesproken toen jl. zaterdag het volledige bestuur van STIF met partners zich op de plek verzamelde waar de schoorsteen 40 jaar daarvoor ophield te bestaan. Ze kwamen er voor uit Scheveningen, Aerdenhout, Ten Boer, Zwolle en Borne. Arjan Barnard organiseerde de herdenking waar immers niet aan voorbij gegaan mocht worden. Hij overhandigde daarom op de herdenkingslocatie achter het appartementencomplex Salland aan schoorsteenbouwer Harm Meijer een historisch cakeschaaltje waarop een afbeelding van de zuivelfabriek ”Salland” uit 1969. Onder applaus van alle aanwezigen.

Ooit de enige in Hardenberg? Nee

Van 1885 tot 1922 stond er trouwens ook nog een schoorsteen in Hardenberg, bekend onder de naam ”Nordenpijpje”. Dat was bij het stoomgemaaltje aan het Oelenveer. Dat zorgde voor waterafvoer vanuit Collendoorn naar de Vecht. Het was een schoorsteen van ca. 20 meter hoog en gemaakt van gewone bakstenen. Ook was er in het centrum aan de Bruchterweg nog een schoorsteen bij een houtzagerij. De nu herdachte Salland fabrieksschoorsteen was ooit 36 meter hoog en was in de plaats gekomen van een kleinere omdat de melkfabriek toen meer capaciteit nodig had. De schoorsteen werd in 1928 gebouwd door de schoorsteenfabriek De Ridder  uit Den Haag, tegen een aanneem prijs van 3.275 gulden. En … gemaakt van radiaalstenen. Dat zijn bakstenen waarvan de korte kanten taps toelopen om beter te passen in de ronding van de schoorsteen om die zo stevig mogelijk te maken. Iemand in het gezelschap die goed bekend is met dat soort metselwerk is  Harm Meijer. Bescheiden als hij is, maakt hij er altijd kwalitatief werk van als het ging om het uitvoeren van reparaties. Zoals hij ook deed bij herstelwerk aan de Salland-schoorsteen.  Harm is onderdeel van het enthousiaste clubje mensen die er voor zorgen dat de oude schoorstenen in Nederland in de belangstelling blijven staan. De dankbaarheid ging ook uit naar Arjan Barnard. Door zijn inzet worden in diverse publicaties aandacht besteed aan de bouw en historie van de fabrieksschoorsteen en krijgen nog bestaande historische fabrieksschoorstenen de aandacht die ze verdienen. Hij ontving voor zijn eveneens veertig jarig actief zijn een persoonlijke waardering in de vorm een sieraad: een fraai ontwerp van een radiaalsteen met daaraan een mini schoorsteen.